Almaški kraj

Almaški kraj (ili Almaška četvrt) jedan je od najstarijih delova grada Novog Sada i nalazi se između Almaške i Saborne crkve na teritoriji tri gradske četvrti.


GALERIJA

Almaški kraj
Almaški kraj
Almaški kraj

Nastanak ovog prostora vezan je za seobu koja se desila početkom XVIII veka. Stanovnici nekadašnjeg srpskog sela Almaš, smeštenog u Almaškoj bari između Temerina, Nadalja i Gospođinaca, napustili su u potpunosti svoje mesto. Oko dvadesetak porodica, u periodu od 1717. do 1718. godine, preseljeno je u tadašnji Petrovaradinski Šanac. Tamo su nastavili da se bave poljoprivredom iako su postali graničari Podunavske vojne granice. Pošto je čitav prostor bio močvaran i ispresecan barama i rukavcima, gradnja naselja se prilagođavala konfiguraciji  terena tako da Almaški kraj odlikuju krivudave i uske ulice. Najveći broj očuvanih kuća potiče iz druge polovine XIX i početka XX veka a sve one su uglavnom sagrađene na ranije utvrđenim parcelama. One su većinom skromne, bez stilskih obeležja, niske i prizemne pošto je u ovom kraju živelo pretežno siromašnije stanovništvo. Nešto bogatiji deo stanovništva kuće je zidao od opeke. U organizacionom smislu gotovo liče jedna na drugu: gostinjske sobe prema ulici, kuhinja i pomoćne prostorije prema dvorištu, krov na dve vode pokriven biber crepom. Vremenom se ovaj prostor urbanizuje pa se otvara zelena pijaca, trgovačke, zanatske i ugostiteljske radnje, a posle Drugog svetskog rata i podignuto je i nekoliko dvospratnih stambenih zgrada.

Godine 2019. Almaški kraj proglašen je za kulturno-istorijsku celinu koja obuhvata 22 ha, 73 a i 41 m² zaštićenog prostora. Tu se nalaze materijalni ostaci koji svedoče o kontinuitetu naseljavnja još od kraja bronzanog i početka gvozdenog doba, preko srednjovekovnog pa sve do novovekovnog perioda. Dve veoma važne građevine na teritoriji Almaškog kraja, danas spomenici kulture, jesu Almaška crkva i zgrada Matice srpske. Pored njih tu je znatan broj javnih i privrednih zgrada, privatnih kuća, primera narodnog graditeljstva, spomenika. Stanovništvo Almaškog kraja vremenom se urbanizovalo, postalo sastavni deo gradske sredine i važan činilac u napretku Novog Sada kao urbanog centra, o čemu govori veliki broj ličnosti koje su tamo živele a koje su doprinele razvoju nauke, kulture i umetnosti.

 

Vladimir Lukić

dipl. istoričar