Poreklo i istorija kafe

            Jedan od najpopularnijih napitaka – kafa, pravi se od mlevenog zrna istoimene biljke iz porodice Rubiacceae. Stablo ove biljke raste i do tri i po metra koje daje plod u vidu bobičastog zrna (crvene ili ružičaste boje). Najbolje uspeva na većim nadmorskim visinama. Današnji prepoznatljiv izgled kafe, tamno braon, dobija se nakon termičke obrade. Ne zna se pouzdano kada je ova biljka otkrivena ali se zna da vodi poreklo iz Etiopije, države u istočnoj Africi.


GALERIJA

Poreklo i istorija kafe
Poreklo i istorija kafe
Poreklo i istorija kafe
Poreklo i istorija kafe
Poreklo i istorija kafe
Poreklo i istorija kafe

            U Etiopiji se prvobitno koristila kao dodatak jelu ili za pravljenje vina, a kao topli napitak se konzumira u XV veku na prostoru Arabijskog poluostrva (područje današnje države Jemen). Prvi koji su je koristili i spremali na način istovetan današnjim bili su hrišćanski monasi. Krajem narednog veka upotreba kafe raširila se i na ostatak srednjeg istoka i severne Afrike. Zahvaljujući Veneciji, jednoj od najvažnijih trgovačkih spona između Zapada i Istoka, kafa stiže u Evropu. S toga i današnji naziv za kafu vodi poreklo od italijanske reči caffè, pa je čak i prvi kafić otvoren u italijnskom Rimu 1645. godine. Često je povezivana sa Turskim carstvom i tretitrana kao muslimanski običaj. Ipak njena popularnost toliko raste da čak postaje popularnija i od tradicionalnih zapadnoevropskih napitaka u Francuskoj (vina) i u Britaniji (čaja).

            Trgovina kafom ubrzo se počela širiti po čitavoj Evropi, a kasnije i na američkom kontinentu gde su biljku kafe doneli kolonisti. Dve najčešće uzgajane vrste kafe su arabika i robusta. Arabika čini 75-80% ukupne svetske proizvodnje kafe, a robusta oko 20%. Ostale poznate vrste su liberica, excelsa, stenophylla, arabusta. Postoji više načina pripremanja kafe a neki od najpopularnijih su: turska kafa, filter kafa, espreso, instant kafa, irska kafa i kapućino. Današnji naveći proizvođač kafe je južnoamerička država Brazil gde se godišnje proizvede oko 7 tona kafe. Proizvodnja kafe je, nakon nafte, druga najveća na svetu.

            Većina odraslih stanovnika Srbije dan započinje ispijanjem kafe, i to najviše tzv. turske kafe.  Kafa je na ovim prostorima prisutna od dolaska Turaka Osmanlija, a prvo mesto za ispijanje kafe – kafana (turski naziv), u Beogradu je otvoreno 1521. godine. Kafane su vremenom nicale jedna za drugom i postala mesta okupljanja ljudi u kojima se polako degustirala crna turska kafa. Kafane su često dobijale nazive po samom vlasniku. Najstarija kafana u Beogradu je „Znak pitanja“, koja je osnovana 1833. godine. Jedna od najpoznatijih jeste kafana „Dardaneli“, koja se nalazila na današnjem Trgu Republike i radila sve do 1901. godine. Ni danas, u Srbiji se kafa ne pije na brzinu.

            Način pripreme kafe u Srbiji je sledeći: stavi se voda da provri, skloni se sa vatre da se doda najsitnije samlevena kafa, promeša se, i vrati na ringlu dok se ne podigne pena. Razlika u turskom načinu pripreme kafe jeste što se ovaj postupak ponavlja tri puta. Pojedinci smatraju da je najbolje da se kafa stavi već u hladnu vodu jer tako gubi na gorčini. Kafa se potom sipa u šoljice, a po želji se dodaje šećer. Jedan od načina pripreme jeste stavljanja kafe u šoljice a zatim prelivanje ključanom vodom. Današnji naziv za ovaj napitak u Srbiji je – domaća kafa. Kod Bošnjaka se kafa ne kuva nego peče. U jednoj džezvi se voda zagreva a u drugoj je već nasuta ručno mlevena kafa. Kada se ringla zagreje stavlja se džezva sa kafom, malo se zagreje, a zatim se preliva vodom iz druge džezve dok se ne podigne pena. Kafa se pije iz šoljica bez ručke – fildžana. Uz nju se služe šećer, ratluk ili orah. U zavisnosti od prilike tokom dana kada se pije kafa, u Bosni su za nju smišljali i nazive kao što su: razgalica (prva jutarnja kafa), razgovoruša (kafa koja se pije u društvu), šutkuša (večernja kafa), i sikteruša (ona posle koje gosti treba da odu kući).

 

Vladimir Lukić

dipl. istoričar